อุทยานแห่งชาติขุนน่าน อ.บ่อเกลือ จ.น่าน

ความเป็นมา
อุทยานแห่งชาติขุนน่าน เป็นพื้นที่เตรียมการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าดอยภูคา และป่าผาแดง บริเวณท้องที่ตำบลดงพญาตำบลบ่อเกลือใต้ และตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน เนื้อที่ประมาณ 248.6 กม. หรือประมาณ 155 , 375 ไร่ มีสภาพป่าอันสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางชีวภาพ มีน้ำตกหลายแห่ง และมีจุดเด่นที่สวยงาม ที่สำคัญพื้นที่บริเวณดังกล่าวเป้นแหล่งต้นกำเหนิดของแม่น้ำน่าน
การสำรวจพื้นที่เพื่อประกาศจัดตั้งเป็น อุทยานแห่งชาติขุนน่านได้รับการสนับสนุนจาก องค์การบริหารส่วนตำบล กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ราษฏรในพื้นที่และได้ผ่านความเห็นชอบจากคณะอนุกรรมการป้องกัน และปราบปรามการลักลอบทำลายทรัพยากรป่าไม้ ประจำจังหวัดน่าน และที่ประชุมคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติครั้งที่ 1 / 2543 เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2543 มีมติเห็นชอบให้กรมป่าไม้ดำเนินการกำหนดพื้นที่บริเวณป่าสงวนแห่งชาติป่าดอยภูคาและป่าผาดง ในท้องที่ตำบลดงพญา ตำบลบ่อเกลือใต้ และตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน ให้เป็นอุทยานแห่งชาติโดยใช้ชื่อว่า "อุทยานแห่งชาติขุนน่าน หมายถึง ขุนเขา ลำเนา อันเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำน่าน"
ลักษณะภูมิประเทศ
สภาพภูมิประเทศ อุทยานแห่งชาติขุนน่าน เป็นพื้นที่ต้นน้ำชั้น 1 A ลักษณะพื้นที่ มีระดับความสูงตั่งแต่ 600 – 1 , 747 เมตร จากระดับน้ำทะเฉลี่ยปานกลางโดยมียอดดอย ผีปันน้ำในเทือกเขผีปันน้ำ ในท้องที่ตำบลดงพญาเป็นดอยที่สูงที่สุด เทือกเขาที่สำคัญ ได้แก่ เทือกเขาภูฟ้า เทือกเขาขุนน้ำว้าน้อย เทือกเขาน้ำว้ากลาง และเทือกเขาผีปันน้ำ ซึ่งเป็นต้นกำเหนิดของลำห้วยและลำน้ำที่สำคัญ ได้แก่ น้ำปาด น้ำสะปัน ห้วยตี๋ ห้วยห้า และ น้ำแปด น้ำจากลำห้วยเหล่านี้จพไหลลงสู่น้ำว้า อันเป็นลำน้ำสายใหญ่และสำคัญ ได้แก่ น้ำปาด น้ำสะปัน ห้วยตี๋ ห้วยห้า และน้ำแปด น้ำจากลำห้วยเหล่านี้จะไหลลงสู่น้ำว้า อันเป็นลำน้ำสายใหญ่และสำคัญ ไหลผ่านกลางพื้นที่อุทยานแห่งชาติขุนน่าน ในแนวทิศเหนือไหลลงสู่ทิศใต้ มีระยะทางการไหลผ่านพื้นที่ประมาณ 25.5 กิโลเมตร ต้นกำเนิดของลำน้ำว้าเกิดจากเทือกเขาผีปันน้ำ บริเวณบ้านน้ำว้าในตำบลบ่อเกลือเหนือ บริเวณเดียวกับต้นกำเนิดของแม่น้ำน่าน และลำน้ำว้าจะไหลไปบรรจบกับแม่น้ำน่านบริเวณอำเภอเวียงสาจังหวัดน่าน
อาณาเขตติดต่อ
ทิศเนือ ติดต่อลำห้วยโทน หมู่ที่2 ตำบลดงพญา อำเภอบ่อเกลือ
ทิศใต้ ติดต่อทางเดินสายหลัก เส้นทางบ้านผาสุขลาว ในท้องที่บ้านผาสุข หมู่ที่ 3 ตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ
ทิศตะวันออก ติดต่อแนวเขตชายแดนประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ทิศตะวันตก ติดต่อแนวเขตพื้นที่ป่าไม้แนวกันชนขนานกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1081 ซึ่งได้จัดทำเครื่องหมาย และหลักเขตชั่วคราว ในพื้นที่ไว้แล้ว
ลักษณะภูมิอากาศ
สภาพอากาศ ในบริเวณพื้นที่อุทยานแห่งชาติขุนน่านมีความชุ่มชื้น บริสุทธิ์ สดชื่น หนาวเย็นเกือบตลอดทั้งปีโดยอุณหภูมิจะอยู่ที่ประมาณ 1-7 องศาเซลเซียสในช่วงฤดูหนาว ฤดูร้อนมีอุณหภูมิระหว่าง 22-28 องศาเซลเซียสและฤดูฝนมีอุณหภูมิระหว่าง 20-25 องศาเซลเซียสโดยมีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 1900 – 2200 มิลลิเมตร/ปี
พันธุ์ไม้และสัตว์ป่า
สภาพพื้นที่ป่าไม้ ในบริเวณอุทยาทแห่งชาติขุนน่านประกอบด้วยป่าไม้ 3 ชนิด คือ ป่าดิบเขา (Hill Everygren Forest) มีประมาณ 90 % ของพื้นที่ป่าดิบแล้ง ( Dry Evergren Forest ) มีปริมาณ 7 % ของพื้นที่โดยเฉพาะ 2 ฝั่ง ของลำน้ำว้าและป่าทุ่งหญ้าและไร่ล้างมีประมาณ 3 % ของพื้นที่
พันธุ์ไม้ ที่พบเห็นตั่งแต่ไม้ยืนต้นเช่น ยางนา ยางแดง ตุ้มเต๋น ก่อชนิดต่างๆ กำยาน กำลังเสือโคร่ง จำปีป่า มะม่วงป่า หว้า พะโล้ มะไฟ แก้มขาว ตะไคร้ต้น ติ้ว รวมไปถึงไม้ไผ่ เฟิร์นชนิดต่างๆไผ่เลื้อย ซึ่งเป็นพัน์ไม้ที่พบบริเวณน้ำตกสะปัน และบริเวณลำน้ำว้า กล้วยไม้ดิน กระแตไต่ไม้ เอื้องผึ้ง เอื้องชะนี หวายป่า เอื้องหมายนา ค้างคาวดำ และพันธ์ไม้อื่นๆ อีกหลายชนิด
สัตว์ป่า ที่ตรวจพบ และพบเห็นร่องรอยเป็นสัตว์ป่าขนาดกลางถึงขนาดเล็กที่สำคัญได้แก่ เลียงผา ซึ่งเป็นสัตว์ป่าสงวน เก้ง หมูป่า กระรอก ลิ่น ตุ่นหรือติ่ง เม่น ไก่ป่า นกชนิดต่างๆ สัตว์เลื้อยคลานได้แก่ กบคางคก อึ่งอ่าง งูชนิดต่างๆ ปูห้วยและปลาหลากหลายชนิดในลำห้วยและลำน้ำว้า เต่าปูลูเหนือ
จุดเด่นและแหล่งท่องเที่ยว
น้ำตกสะบั้น อยู่ที่บ้านสะบั้น หมู่ที่ 1 ตำบลดกพญา น้ำตกอยู่ในลำน้ำสะปัน ลักษณะเป็นน้ำตกขนาดกลางมี 3 ชั้น มีน้ำไหลตลอดทั้งปี นักท่องเที่ยวสามารถเดินทางเข้าถึงน้ำตกได้ง่าย เพราะอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ่อเกลือระยะทางประมาณ 10 กิโลเมตร น้ตกนี้มีศักยภาพเหมาะสมที่จะได้รับการพัฒนาให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเพื่อการพักผ่อนหย่อนใจของประชาชน
น้ำตกห้วยตี๋ อยู่ที่บ้านนาบง หมู่ที่ 14 ตำบลบ่อเกลือใต้ น้ำตกห้วยตี๋ เป็นน้ำตกขนาดกลางมี 6 ชั้นมีน้ำไหลตลอดปี ปัจจุบันไม่ค่อยมีนักท่องเที่ยวไปชมน้ำตกนี้ เนื่องจากสภาพเส้นทางเข้าถึงน้ำตกต้องเดินเท้าและระยะทางค่อนข้างไกล
น้ำตกบ้านเด่น อยู่ที่บ้านเด่น บ้านบริวารของบ้านสะปัน หมู่ที่ 1 ตำบลดงพญา นำตกอยู่ในลำห้วยนัวะ เป็นน้ำตกขนาดกลาง เล็กกว่าน้ำตกสะปัน มี 3 ชั้น มีน้ำไหลตลอดทั้งปีมีความสวยงามทางธรรมชาติปานกลาง ปัจจุบันไม่ค่อยมีนักท่องเที่ยวไปเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ เนื่องจากประชาชนทั่วไปไม่ทราบว่ามีน้ำตกนี้อยู่ และต้องเดินทางโดยเท้าจากบ้านสะปันไปอีก ระยะทางประมาณ 3 กิโลเมตร
น้ำตกห้วยห้า อยู่ที่บ้านนาบง หมู่ที่ 14 ตำบลบ่อเกลือใต้ น้ำตกอยู่ในห้วยห้า เป็นน้ำตกขนาดกลาง มี 3 ชั้นใหญ่ความสูงของน้ำตกชั้นที่ 1, 2 และ 3 สูงประมาณ 8 , 12 และ 50 เมตร มีน้ำไหลตลอดทั้งปี เป็นน้ำตกที่มีความสวยงามตามธรรมชาติอย่างยิ่งโดยเฉพาะน้ำตกชั้นที่ 3 (ตาดผาแดง) ซึ่งมีความสูงของชั้นน้ำตกประมาณ 50 เมตร น้ำตกเป็นชั้นแบบขั้นบันได รวม 5 ชั้น น้ำตกกระจายสวยงาม สภาพป่าบริเวณน้ำตกร่มรื่นสมบูรณ์สวยงามมาก
บ่อเกลือสินเธาร์ พื้นที่บนยอดเขาสูงเสียดเมฆอย่างอำเภอบ่อเกลือ ไม่น่าเชื่อว่าจะเป็นแหล่งเกลือ ที่มีความสำคัญมาแต่โบราณเมืองน่านเป็นแหล่งผลิตเกลือขนาดใหญ่ส่งเป็นสินค้าออกในภาคเหนือ บ่อเกลือสำคัญ ในน่านมี 2 แห่ง คือ บริเวณต้นน้ำว้า ซึ่งเป็นบ่อเกลือใหญ่ 2 บ่อ อีกแห่งเป็นบริเวณต้นน้ำน่านมีบ่อใหญ่ 5 บ่อ และบ่อเล็ก บ่อน้อย อีกจำนวนมาก ปัจจุบันชาวบ้านยังต้มเกลือด้วยวิธีดั้งเดิม จะตักน้ำเกลือจากบ่อผ่านท่อลงสู่บ่อพัก ก่อนจะนำน้ำเกลือมาต้มในกระทะใบบัวขนาดใหญ่เคี่ยวจนน้ำขอดแห้ง ใส่ถุงวางขายหน้าบ้าน เกลือเมืองน่านไม่มีสารไอโอดีนเหมือนเกลือทะเลจึงต้องมีการเติมสารไอโอดีนก่อนการบริโภค
ข้อเสนอแนะ
จุดประสงค์ของอุทยานแห่งชาติเพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และรักาสภาพธรรมชาติให้คงอยู่ในสภาพเดิมเพื่อประโยชน์ในการศึกษา ค้นคว้าวิจัย และความรื่นรมของประชาชน ควรปฏิบัติตามคำแนะนำ ดังนี้
* ควรทิ้งขยะมูลฝอยไว้ในที่ที่จัดไว้ให้
* ข้ามขีดเขียนหรือปิดประกาศใดๆ ในเขตอุทยานแห่งชาติ
* ห้ามส่งเสียงดัง จนเป็นที่รบกวนแก่นักท่องเที่ยวและสัตว์ป่า
* ถ้าไม่จำเป็น ไม่ควรจุดไฟในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ
* ไม่เก็บ หรือกระทำความเสียหายแก่ทรัพยากรธรรมชาติใดๆ ในเขตอุทยานแห่งชาติ
* ควรท่องเที่ยวอย่างมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และปฏิบัติตามระเบียบของอุทยานแห่งชาติโดยเคร่งครัด
* ไม่ควรนำภาชนะที่ทำด้วยโฟมเข้าไปในเขตอุทยานแห่งชาติ
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
อุทยานแห่งชาติขุนน่าน ตำบลดงพญา อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน 55220 โทร. 0-1882-3425
หรือที่ สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 13 140 ตำบลป่าแมต อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ 54000 โทร. 0-5462-6770
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธ์พืช 61 ถนนพหลโยธิน เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 10900 โทร. 0-2562-0760

การเดินทางจากตัวเมืองน่าน ใช้ทางหลวงหมายเลข 1080 ( น่าน – ทุ่งข้าง ) ประมาณ 59 กม. ถึงอำเภอบัวแยกขวาไปตามทางหลวงหมายเลข 1256 ( บัว – ดอยภูคา – บ่อเกลือ ) ประมาณ 46 กม. ถึงทางแยกที่อำเภอบ่อเกลือเลี้ยวซ้ายไปตามเส้นทางหมายเลข 1081 ( บ่อเกลือ – เฉลิมพระเกียรติ ) เป็นระยะทางประมาณ 6 กม. มีทางแยกขวามือเป็นทางเข้าที่ทำการชั่วคราวอุทยานแห่งชาติขุนน่าน ระยะทางประมาณ 700 เมตร ใช้เวลาในการเดินทางประมาณ 2 ชั่วโมง 30 นาที