มุกดาหาร เป็นจังหวัดที่ ๗๓ ของประเทศไทย มีประวัติความเป็นมาว่าในปลาย สมัยกรุงศรีอยุธยาทางฝั่งซ้ายของลำน้ำโขงแขวงสะหวันนะเขต มีหมู่บ้านชุมชนใหญ่ชื่อบ้านหลวงโพนสิน ซึ่งตั้งอยู่ที่บริเวณพระธาตุอิงฮัง แขวงสะหวันนะเขตในปัจจุบัน โดยมีเจ้าจันทรสุริยวงศ์ปกครอง มีบุตรชายชื่อเจ้ากินรี ซึ่งต่อมาได้ข้ามลำน้ำโขงมาฝั่งขวาที่บริเวณปากห้วยมุก สร้างบ้านแปลงเมืองขึ้น ณ ที่นั้นในปี พ . ศ . ๒๓๑๐ แล้วเสร็จในปี พ . ศ . ๒๓๑๓ และตั้งชื่อเมืองว่า “ มุกดาหาร ” อันเกิดจากศุภนิมิตรที่พบเห็นในขณะที่กำลังสร้างเมือง ชาวเมืองทั่วไปเรียกมุกดาหารว่า เมืองมุก ในสมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ได้พระราชทานบรรดาศักดิ์ ให้เจ้ากินรีเป็นพระยาจันทรศรีสุราช อุปราชามัณฑาตุราช ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองคนแรกของเมืองมุกดาหาร เมื่อปี พ . ศ . ๒๓๒๑ เดิมเมืองมุกดาหารมีฐานะเป็นเมืองขึ้นการปกครองกับมณฑลอุดร ต่อมาเมื่อปี พ . ศ . ๒๔๕๐ มีการปรับปรุงการปกครองมณฑลอุดรเป็นจังหวัด และเมืองมุกดาหารจึงถูกยุบเป็นอำเภอเมืองมุกดาหาร ขึ้นการปกครองกับจังหวัดนครพนม จนกระทั่งปี พ . ศ . ๒๕๒๕ รัฐบาลได้ออกพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดมุกดาหารขึ้นเป็นจังหวัดที่ ๗๓ ของประเทศไทย และเป็นจังหวัดที่ ๑๗ ของภาคอีสาน
จังหวัดมุกดาหารเป็นประตูด่านสำคัญสู่กลุ่มประเทศอินโดจีน มีความสัมพันธ์ฉันท์บ้านพี่เมืองน้องกับแขวงสะหวันนะเขต สปป . ลาว มาช้านาน โดยมีแม่น้ำโขงซึ่งมีความยาวถึง ๗๐ กิโลเมตร เป็นเส้นกั้นพรมแดน และมีความโดดเด่นในด้านชนเผ่าพื้นเมืองต่าง ๆ ที่มีถึง ๘ เผ่าได้แก่ เผ่าไทยอีสาน ภูไท ไทยข่า กระโซ่ ไทยย้อ ไทยแสกและไทยกุลา และยังมีแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สวยงาม มุกดาหารมีพื้นที่ประมาณ ๔ , ๓๓๙ . ๘๓๐ ตารางกิโลเมตร แบ่งการปกครองออกเป็น ๗ อำเภอ คือ อำเภอเมืองมุกดาหาร อำเภอคำชะอี อำเภอดอนตาล อำเภอนิคมคำสร้อย อำเภอดงหลวง อำเภอหว้านใหญ่ และอำเภอหนองสูง
อาณาเขต
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเต่างอย จังหวัดสกลนคร และอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ และอำเภอหนองพอก อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด
ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นกั้นพรมแดน
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอกุฉินารายณ์ อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์
ระยะทางจากอำเภอเมืองไปอำเภอต่างๆ
อำเภอนิคมคำสร้อย ๒๘ กิโลเมตร
อำเภอดอนตาล ๓๓ กิโลเมตร
อำเภอคำชะอี ๓๕ กิโลเมตร
อำเภอหว้านใหญ่ ๓๕ กิโลเมตร
อำเภอหนองสูง ๕๐ กิโลเมตร
อำเภอดงหลวง ๕๕ กิโลเมตร

รถยนต์ มุกดาหารอยู่ห่างจากกรุงเทพฯประมาณ ๖๔๒ กิโลเมตร ใช้เส้นทางกรุงเทพฯ - สระบุรี - นครราชสีมา - อำเภอบ้านไผ่ - มหาสารคาม - อำเภอโพนทอง - ร้อยเอ็ด - อำเภอคำชะอี - มุกดาหาร หรือเส้นทางกรุงเทพฯ - สระบุรี - นครราชสีมา ( ทางหลวงหมายเลข ๒ ) เลี้ยวขวาเข้าเส้นทางหลวงหมายเลข ๒๐๗ ที่บ้านวัด ผ่านอำเภอประทาย - อำเภอพุทไธสง - อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย – อำเภอเกษตรวิสัย - อำเภอสุวรรณภูมิ แล้วแยกเข้าทางหลวงหมายเลข ๒๑๖๙ ผ่านอำเภอทรายมูล - อำเภอกุดชุม - อำเภอเลิงนกทา แยกซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข ๒๑๒ ผ่านอำเภอนิคมคำสร้อย สู่จังหวัดมุกดาหาร
รถโดยสารประจำทาง บริษัท ขนส่ง จำกัด มีบริการเดินรถจากสถานีขนส่งจตุจักร ( หมอชิต ๒ ) ทุกวัน โทร . ๐ ๒๙๓๖ ๒๘๕๒ - ๖๖ นอกจากนี้ยังมีรถโดยสารประจำทางเชื่อมระหว่างมุกดาหารและจังหวัดอื่น ๆในภาคอีสาน อาทิ จังหวัดขอนแก่น อุบลราชธานี นครพนม สกลนคร อุดรธานี และมหาสารคาม กำหนดเวลาและรายละเอียดสอบถามได้ที่สถานีขนส่งจังหวัดมุกดาหารโทร . ๐ ๔๒๖๑ ๑๔๒๑ , ๐ ๔๒๖๑ ๑๔๗๘ , ๐ ๔๒๖๑ ๓๐๒๕ - ๙ หรือ www. transport.co.th
รถไฟ มีรถด่วน รถเร็ว และรถด่วนพิเศษสปรินเตอร์ กรุงเทพฯ - อุบลราชธานี ทุกวัน จากนั้นต่อรถโดยสารไปยังจังหวัดมุกดาหาร ระยะทางประมาณ ๑๖๗ กิโลเมตร รายละเอียดเพิ่มเติมสอบถามได้ที่หน่วยบริการเดินทาง การรถไฟแห่งประเทศไทย โทร . ๑๖๙๐ , ๐ ๒๒๒๓ ๗๐๑๐ , ๐ ๒๒๒๓ ๗๐๒๐ หรือ www. railway.co.th
เครื่องบิน บริษัท การบินไทย จำกัด ( มหาชน ) ยังไม่มีบริการเที่ยวบินไปจังหวัดมุกดาหารโดยตรง หากประสงค์เดินทางโดยเครื่องบินต้องเดินทางไปจังหวัดอุบลราชธานี หรือ นครพนม จากนั้นต่อรถโดยสารไปจังหวัดมุกดาหาร ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ บริษัท การบินไทย จำกัด ( มหาชน ) โทร . ๑๕๖๖ , ๐ ๒๒๘๐ ๐๐๖๐ , ๐ ๒๖๒๘ ๒๐๐๐ หรือ www.thaiairways.com