อุทยานแห่งชาติไทรโยค มีพื้นที่ครอบคลุมท้องที่อำเภอทองผาภูมิ และอำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี

ข้อมูล
ประวัติ ิความเป็นมา
มีประวัติความเป็นมาอันยาวนานตั้งแต่ครั้งสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้เสด็จประพาสน้ำตกไทรโยค และได้ลงสรงน้ำในธารน้ำอันเย็นฉ่ำภายใต้ร่มเงาแห่งแมกไม้ของป่าใหญ่ จากนั้นน้ำตกไทรโยคจึงเป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยวและผู้คนโดยทั่วไป ดั่งเพลง เขมรไทรโยค เป็นเพลงไทยอมตะ บรรยายถึงความทราบซึ้งในธรรมชาติ และความงามของน้ำตกไทรโยค ยังความประทับใจแก่ชาวไทยมาตราบเท่าทุกวันนี้ มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 500 ตารางกม. หรือ 3120,500 ไร่
เดิมพื้นที่ป่าบริเวณวังใหญ่ แม่น้ำน้อย ได้ประกาศเป็นป่าสงวนแห่งชาติ ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 417 ( พ.ศ. 2512 ) และป่าห้วยแขยง ได้ประกาศเป็นป่าสงวนแห่งชาติตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 480 ( พ.ศ. 2515 ) ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2519 ส่วนอุทยานแห่งชาติได้รับแจ้งจากหัวหน้าสวนสักไทรโยค ( นายสมจิตต์ วงศ์วัฒนา ) ว่าบริเวณป่าน้ำตกไทรโยคมีสภาพป่าและสภาพธรรมชาติสวยงามมาก เหมาะจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ กองอุทยานแห่งชาติ จึงมีหนังสือที่ กส 0808/3203 ลงวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2519 เสนอกรมป่าไม้ให้ นายสมบูรณ์ วงศ์ภักดี นักวิชาการป่าไม้ 4 ไปทำการสำรวจหาข้อมูลเบื้องต้นบริเวณป่าวังใหญ่ ป่าแม่น้ำน้อย และป่าห้วยแขยง จังหวัดกาญจนบุรี ปรากฎว่าบริเวณดังกล่าวมีธรรมชาติสวยงามที่สำคัญหลายแห่ง เช่น น้ำตกโทรโยค ถ้ำต่างๆ และสถานที่ทางประวัติศาสตร์หลายแห่ง กล่าวคือ ใน พ.ศ. 2482-2484 สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นได้เกณฑ์ทหารเชลยศึกทำการก่อสร้างทางรถไฟเพื่อที่จะเป็นเส้นทางต่อเข้าไปยังประเทศพม่า ส่วนหนึ่งของเส้นทางผ่านเข้ามาในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ เลียบลำน้ำแควน้อยไปจนจรดด่านเจดีย์สามองค์ ที่อำเภอสังขละบุรี บริเวณต้นน้ำตกไทรโยคเป็นแหล่งหุงหาอาหารและที่พักพิงหลบภัย ดังปรากฏเตาหุงข้าวของทหารญี่ปุ่นมาจนถึงปัจจุบัน เหมาะสมที่จะตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ ตามบันทึกรายงานการสำรวจ ลงวันที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2520 กองอุทยานแห่งชาติจึงได้ดำเนินการจัดตั้งพื้นที่ดังกล่าวเป็นอุทยานแห่งชาติ และเพื่อสนองนโยบายคณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อ วันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2522 ในการที่จะเสริมมาตรการอนุรักษ์ธรรมชาติ โดยจัดให้มีอุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเพิ่มขึ้น ซึ่งกองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ได้มีคำสั่ง ที่ 2294/2522 ลงวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2522 ให้นายพิภพ ละเอียดอ่อน นักวิชาการป่าไม้ 5 และนายภูมิ สมวัฒนศักดิ์ ช่างโยธา 3 ไปดำเนินการจัดตั้งอุทยานแห่งชาติไทรโยค ซึ่งได้มีหนังสือ ที่ กส 0708/9 ลงวันที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2522 รายงานผลการสำรวจเพิ่มเติมว่าพื้นที่ดังกล่าวมีจุดเด่นและสถานที่ท่องเที่ยวสวยงามเหมาะสมเป็นอุทยานแห่งชาติ
กองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ จึงได้เสนอคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ ได้มีมติในการประชุมครั้งที่ 1/2523 เมื่อวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2523 เห็นสมควรให้ออกพระราชกฤษฎีกากำหนดให้พื้นที่ดังกล่าวเป็นอุทยานแห่งชาติ โดยได้มีพระราชกฤษฎีกากำหนดบริเวณที่ดินป่าวังใหญ่ ป่าแม่น้ำน้อย และป่าห้วยแขยง ในท้องที่ตำบลลิ้นถิ่น อำเภอทองผาภูมิ และตำบลไทรโยค ตำบลวังกระแจะ ตำบลบ้องตี้ ตำบลลุ่มสุ่ม อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบรี ให้เป็น อุทยานแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2523 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 97 ตอนที่ 165 ลงวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2523 เป็น อุทยานแห่งชาติลำดับที่ 18 ของประเทศ และเป็นอุทยานแห่งชาติทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญแห่งหนึ่ง
สิ่งอำนวยความสะดวก บริเวณอุทยานไทรโยค มีบ้านพักอุทยานฯ และแพสำหรับพักผ่อนมากมาย รวมถึงห้องสุขา และสถานที่จอดรถ
กิจกรรมท่องเที่ยวและนันทนาการ การเดินป่าศึกษาธรรมชาติ ล่องแก่งพายเรือแคนนู ขี่จักรยานเสือภูเขา ล่องแพชมน้ำตกและสองฝั่งแม่น้ำแควน้อย
สอบถามรายละเอียดอุทยานแห่งชาติไทรโยค หมู่ 7 ต.ไทรโยค อ.ไทรโยค จ.กาญจนบุรี 71150 โทรศัพท์ 034-686024

สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียงที่น่าสนใจ
- น้ำตกไทรโยค ใหญ่ เป็นน้ำตกที่ไหลลงสู่แม่น้ำแควน้อย แยกเป็น 2 แพร่ง ส่วนที่อยู่ทางตอนเหนือเป็นน้ำตกขนาดกลางชั้นเดียว รองรับด้วยชั้นหินสลับกันเป็นชั้นๆ มีความสูงประมาณ 8 เมตร ทางด้านใต้เป็นน้ำตกที่มีความสูงมากกว่า สายน้ำที่พุ่งตกลงมากระเซ็นสู่ลำแควน้อย เราสามารถชมทัศนียภาพของน้ำตกไทรโยคได้โดยการเดินข้ามสะพานแขวนไปยังฝั่งตรงข้ามหรือโดยทางน้ำ
- น้ำตกไทรโยคน้อย ( เขาพัง ) เป็นน้ำตกที่มีชื่อเสียงมาช้านาน ต้นกำเนิดเป็นน้ำผุดจากภูเขาแล้วไหลมาตามลำธารเล็กๆ ไหลตกลงที่ผาหินปูนแผ่กระจายไปตามพื้นเขาลาดเอียง ภายใต้ร่มเงาของพันธุ์ไม้นานาชนิด ในลำธารมีต้นกกขึ้นอยู่กระจัดกระจาย นับเป็นบรรยากาศที่ชวนให้ไปสัมผัสอีกแห่งหนึ่ง การเดินทางสะดวกมากเพราะอยู่ติดกับถนนสายกาญจนบุรี - ทองผาภูมิ ด้วยระยะทาง 56 กม. จากจังหวัดกาญจนบุรี
- ถ้ำดาวดึงส์ เป็นถ้ำที่มีชื่อเสียงและงดงามมากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ ค้นพบโดย นายสำลี คูหา ในปี พ.ศ. 2515 ถ้ำลึกประมาณ 100 เมตร แบ่งเป็นห้องๆ มีชื่อตามลักษณะของ หินงอกหินย้อย โดยทั่วไปมีสีขาว เช่น ห้องโคมระย้า ห้องเจดีย์ ห้องจีบม่านฟ้า เป็นต้น และในถ้ำจะมีหินสัตว์ที่ค่อนข้างไม่ค่อยได้เห็นโดยทั่วไป เช่น แมงป่องไม่มีหาง จิ้งหรีดหนวดยาว เป็นต้น การเดินทางนั้นสะดวก โดยท่านจะต้องเดินทางเท้าขึ้นไปบนปากถ้ำประมาณ 1 กม.
- แม่น้ำแควน้อย เป็นสภาพแม่น้ำฝั่งตะวันตกของประเทศ มีโขดเขาเกาะแก่งที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ ร่องน้ำที่ลัดเลาะไปตามซอกเขาหินปูน ความแตกต่างของพื้นที่เลาะเกาะแก่งเป็นเหตุให้แม่น้ำสายนี้ไหลเชี่ยวและวกวน บางตอนจะเป็นหาดทรายยื่นออกมาในลำน้ำ เป็นที่ชื่นชอบของผู้นิยม ล่องแพ โดยทั่วไป
- ถ้ำละว้า อยู่ห่างจากน้ำตกไทรโยคโดยทางน้ำประมาณ 20 กม. ไปทางตอนใต้ของอุทยานฯ ปากถ้ำแคบ ภายในกว้างขวาง หินงอกหินย้อย สวยงามมากแห่งหนึ่ง และมีห้องโถงกว้างใหญ่คล้ายท้องพระโรง
- ค้างคาวคุณกิตติ มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Crasoomyeteris thonglongya เป็นเกียรติแก่ผู้ค้นพบ คือ คุณกิตติ ทองลงยา ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2516 นับเป็นค้างคาววงศ์ใหม่ มีเพียงชนิดเดียวในโลก นับเป็น ค้างคาวที่เล็กที่สุด ในประเทศ เท่าที่สำรวจพบและยังปรากฏว่าเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่เล็กที่สุดในโลกอีกด้วย มีน้ำหนัก 1.5-2.0 กรัม ลำตัวยาว 2.5-3.0 เซ็นติเมตร มีสีน้ำตาล กางปีกออกจะกว้างประมาณ 10 เซ็นติเมตร หูค่อนข้างใหญ่ จมูกคล้ายจมูกหมู อาศัยอยู่ตามถ้ำโดยทั่วไป จะอพยพย้ายถิ่นทันทีหากถูกรบกวนโดยมนุษย์ ปัจจุบันพบอยู่แห่งเดียวที่อุทยานแห่งชาติไทรโยค

จากกรุงเทพฯ ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) ผ่าน จ.นครปฐม ขับมาประมาณ 9 กม. จะพบสะพานลอยข้ามไปทาง จ.กาญจนบุรี ขับไปตามทางหลวงหมายเลข 323 ขับมาประมาณ 7 กม. ท่านจะพบสี่แยก ให้ท่านเลี้ยวขวา ( แยกซ้ายไปบ้านโป่ง ตรงไปคือถ้ำค้างคาว) เพื่อไปยัง อ.เมืองกาญจนบุรี จากนั้นมุ่งหน้าสู่สี่แยกแก่งเสี้ยน ให้ขับไปทาง อ.ไทรโยค ตรงหลักกม.ที่ 97 เลี้ยวซ้ายเข้าไปอีกประมาณ 3 กม. ก็จะถึงที่ทำการอุทยานแห่งชาติไทรโยค